این نوشتار فشرده بر چهار داشته­ی فرهنگی دست می­گذارد و از این رهگذر به سوی چکاد "گشود­گی فرهنگی" ره می­جوید تا بتوان با بهره­برداری از این ره­یافت به جایگاه بهتری دست پیدا کنیم. با این گشودگی فرهنگی می­توان برای "سیاست مبتنی بر گفتمان ملی" پایه­های پایداری طراحی و مهندسی نمود و از سیاست مبتنی بر منافع قومی دوری گزید (منافع ملی بر گفتمان ملی استوار گردد نه این که خیمه­ی گفتمان بر ستون منافع برپا شود.) این گشوده­گی بنیادِ گفتمان است و گفتمان در ذات خود بر "تکثر" استوار و ایستاده است. به عبارت دیگر، این چندگانه­گی از "گشوده­گی فرهنگی" هستی و ارزش می­گیرد و در جامعه نمود می­یابد.

   «همه­ی زند­گی من یک لطیفه­ی تلخ است برای آگاهانیدن مردم.»/ سورن کیرکگور؛ یادداشت­های روزانه.

   هزاره­ها دست کم طی دو سده­ی اخیر در قلب افغانستان کنونی و میان حصار جغرافیایی بسته­ای به سر می­برند. این وضعیت خاص، پی­آمدهای بسیاری داشته است. تفاوت­ها و تمایزهای زبانی، مذهبی و نژادی با مناطق پیرامونی باعث شده به نوعی از جهان پیرامون خویش جدا و دور بمانیم و به تدریج فاصله بگیریم. هم­چنین شرایط بسیار ناگوار تحمیل­شده بر ما و وضعیت فرهنگی خاص­مان به طور مضاعفی ما را در لاکِ انزوا فرو برده است و پنجره­ی نگاه­مان را به روی جهان پیرامونی و بیگانه از ما بسته است. شرایط تاریخی، ما را مجبور کرد خود را در حصار بسته­ی جغرافیایی و به تبع آن در پَرچین بسته­ی فرهنگی نگه داریم. به تاریکی انزوا تبعید شدیم و البته خودمان هم حصار و دیوار این تبعید را بلندتر ساختیم. در دوره­های اخیر وضعیت به گونه­ای رخ داد که سلطه­ی مطلق و استبدادی یک قوم فرو ریخت و سایر اقوام حضور مؤثرشان را در بدنه­ی قدرت گنجاندند. افغانستان طی این چند دهه بدترین و گران­بارترین رخدادهای تاریخی خویش را از سر گذرانده است؛ اما می­توانیم از این حوادث بسیار تلخ، بزرگ­ترین تجربه­های تاریخی خویش را بهره­برداری کنیم تا بار دیگر دچار تکرار آن اشتباه­های فاحش تاریخی نگردیم. چاره­ای نداریم جز اینکه باید بر این تجربه­ها تکیه کنیم. حوادث رخ دادند و گذشتند، اما آن تلخی و دردناکیِ واقعی زمانی روی می­دهد که ما تجربیات عظیم و دست­آوردها و ره­آوردهای این حوادث سخت ناگوار را نادیده بگیریم و مورد پژوهش و بازشناسی قرار ندهیم. فرهنگ ما دچار بحران­های زیادی است. بر هر نقطه­ای از این فرهنگ که انگشت بگذاریم، سرانگشت ذهن ما سوزش می­گیرد؛ زیرا هر نقطه­یی را می­بینیم که از فاجعه­ی فجیع خبر می­دهد. فرهنگ کنونی ما یک فرهنگ کاملا بسته است. حصارِ اکنون شکسته­ی فرهنگ ما باید برداشته شود، و پَرچین تنگ­نگری فرهنگی باید برچیده شود؛ سپس بایست با تمام توان بر ثروت فرهنگی و پویایی نیروهای زنده­گی خویش بیفزاییم. یک طرح این می­تواند باشد که سیاست­های کاری خویش را بر "ره­یافت­های گفتمانی" استوار، طرح­ریزی و اولویت­بندی نماییم. طرح این نوشتار فاصله­یی به مسافتِ از گذشته تا آینده را می­پیماید. باشد تا از این راه بر وضعیتِ آینده­ی خویش روشنیِ ترـ­وـ­تازه­یی افکنده باشیم.

داشت یکم: ما باید هر چه زودتر به یک "گشود­گی فرهنگی" برسیم تا بتوانیم به جایگاه مناسبی در زنده­گی و در کشور دست پیدا کنیم. برای دست­یابی به این گشوده­گی فرهنگی باید خود و تاریخ خود را بیشتر و دقیق­تر مورد پژوهش قرار دهیم. زبان ما دری است .....

برای مطالعه کامل این مقاله زیبا به ادامه مطلب مراجعه نمائید.